Public Auditing
Centrale en lokale overheden
Overheidsorganisaties kennen een ander toezichtskader dan in het bedrijfsleven. De laatste jaren hebben de lagere overheden nieuwe taken en verantwoordelijkgheden overgedragen of toebedeeld gekregen met als doel een betere realisatie van de overheidsdoelstellingen te bewerkstelligen.
Bij besturen van overheidsorganisaties heeft het geleid tot een toenemende aandacht voor het afleggen van verantwoording over de uitvoering van het door toezichthouders vastgesteld beleid. De politieke dimensie die onverbrekelijk verbonden is met de in de raad genomen besluiten legt een indringende claim op de wijze waarop en de mate waarin aan de realisatie van dat beleid wordt gewerkt. De politieke dimensie die onverbrekelijk verbonden is met de in de raad genomen besluiten legt een indringende claim op de wijze waarop en de mate waarin aan de realisatie van dat beleid wordt gewerkt.
Binnen de overheid kan Internal Auditing waarde toevoegen en een belangrijke bijdrage leveren aan het verbetervermogen van de uitvoerende organisatie.
Doelmatigheid
Rechtmatigheidsonderzoek
De doelmatigheid (efficiency) bij de overheid, wordt gedefinieerd als:
“De mate waarin een overheidsorganisatie met een minimum aan middelen (input: geld, personeel, tijd, materieel) een maximaal resultaat (output/ output) bereikt, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit of de rechtmatigheid.”
Doelmatigheid = zuinig en zinnig omgaan met publieke middelen: maximale prestaties realiseren met minimale middelen.
“Wordt er zuinig en zinnig met publieke middelen omgegaan?” of concreter: “Worden de beoogde resultaten bereikt tegen zo laag mogelijke kosten, of worden meer resultaten bereikt met dezelfde kosten?”
Doeltreffendheid houdt in dat het resultaat van het beleid beantwoordt aan wat er met het beleid wordt beoogd en dat de gestelde beleidsdoelen worden verwezenlijkt.
Operational auditing (ook wel performance audit of beheersaudit) bij de overheid richt zich normaal gesproken op doelmatigheid, doeltreffendheid en ordelijkheid van processen (3 E’s: Economy, Efficiency, Effectiveness).
Het rechtmatigheidsonderzoek maakt daar in principe géén deel van uit, omdat het een puur compliancegericht onderzoek is en geen onderzoek naar prestaties of interne beheersing. Toch wordt rechtmatigheid soms meegenomen in een breder operational audit-traject wanneer men bijvoorbeeld kijkt naar:
- Naleving van aanbestedingsregels
- Correcte toepassing van subsidiebepalingen
- Juiste uitvoering van wettelijke taken binnen de begroting
In die gevallen is rechtmatigheid één van de beoordelingscriteria binnen de operational audit, maar het blijft een apart onderdeel met een eigen definitie en tolerantiegrenzen (fouten- en onzekerheidstolerantie).
Positionering van de auditfunctie
De Centrale overheid: De Auditdienst Rijk is de onafhankelijke interne auditor van de Rijksoverheid. Zo controleert de ADR bijvoorbeeld de inkomsten en uitgaven van ministeries, onderzoeken ze of de organisaties slim zijn ingericht en of alle gegevens veilig bewaard worden. Ook is de Auditdienst Rijk dé auditautoriteit in Nederland voor de Europese Commissie.
De lagere overheden: De auditfunctie bij lagere overheden is onafhankelijk gepositioneerd en valt niet onder het dagelijks bestuur (college van B&W / Gedeputeerde Staten). Elke gemeente en provincie moet een rekenkamerfunctie hebben. De raad/staten bepalen zelf de vorm (extern, intern of combinatie).
Er zijn twee hoofdvormen: de Externe rekenkamer(commissie) en de Interne rekenkamerfunctie / auditcommissie. De auditfunctie staat buiten de lijnorganisatie en het bestuur om objectief en kritisch onderzoek te kunnen doen naar het eigen beleid en de uitvoering daarvan. De onafhankelijkheid is het belangrijkste principe.
Bij veel gemeenten worden onderzoeken die enige capaciteit vergen of politiek gevoelig zijn uitbesteed aan externe dienstverleners.
De auditfunctie is volledig onafhankelijk van de regering en ministeries. De auditfunctie is ondergebracht bij de Algemene Rekenkamer (AR).
De Hoge College van Staat rapporteert rechtstreeks en uitsluitend aan de Staten-Generaal (Tweede Kamer en Eerste Kamer), nooit aan de ministerraad of individuele ministers. Men doet zowel rechtmatigheidsonderzoek (Verantwoordingsonderzoek op Verantwoordingsdag) als doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoek (operational/performance audits).
Bij de centrale overheid is de auditfunctie maximaal onafhankelijk en staat volledig buiten de regering; het is een parlementair controle-instrument (geen intern overheidsorgaan).
Een groot verschil is dat public auditors, meer dan in het bedrijfsleven, te maken krijgen met strategisch getinte onderzoeken op het vlak van beleidsevaluaties en beleidseffectmetingen, terwijl men ook over de nodige politieke en publieke sensitiviteit moet beschikken.